EES samningurinn

Dæmi:  Þeir sem hafa þegar áunnið sér rétt til lífeyrisgreiðslna tapa ekki þessum áunnu réttindum þótt þeir flytji til annars EES lands.  Áunninn lífeyrisréttur greiðist út þegar lífeyrisaldri er náð.  Þeir sem eru sjúkratryggðir geta flutt með sér sjúkratryggingatímabil til þess að fullnægja skilyrðum um biðtíma í landinu sem flutt er til. Með því móti öðlast þeir  fljótt rétt til sjúkratrygginga í nýja landinu. Þetta gildir að sjálfsögðu einnig um þá sem flytja búsetu sína frá  EES landi til Íslands eða hefja störf á Íslandi. 

Í reglugerðinni eru samræmingarreglur og meginreglur um jafnræði, samlagningu búsetu- og atvinnutímabila, greiðslur tryggingabóta úr landi og  um réttindaávinnslu.

Með EES reglunum um almannatryggingar er hvorki  samið um að almannatryggingaréttindi í aðildarríkjunum skuli vera eins né eru þau sameinuð.

Væntanlegar breytingar.  Innan ESB er nú unnið að samningu framkvæmdareglna með nýrri reglugerð ESB um almannatryggingar, reglugerð (rg.) ESB 883/2004 sem leysa á ESB rg. 1408/71 af hólmi.  Þegar því er lokið má vænta þess að nýja reglugerðin komi til framkvæmdar að því er varðar ESB ríkin og að hafinn verði undirbúningur að því að fella nýju reglugerðina inn í EES samninginn þannig að hún taki gildi gagnvart Íslandi.  Nýja reglugerðin tekur m.a. til allra ríkisborgara ESB sem tryggðir eru skv. innlendum lögum, einnig þeirra sem eru utan vinnumarkaðar.

EES reglurnar taka til eftirtalinna flokka almannatrygginga:

Eftirtaldir bótaflokkar eru samræmdir: 

1.  bætur vegna veikinda og meðgöngu og fæðingar;
2.  örorkubætur að meðtöldum bótum sem ætlaðar eru til
   að viðhalda eða auka möguleika á tekjuöflun;
3.  bætur vegna elli;
4.  bætur til eftirlifenda;
5.  bætur vegna vinnuslysa og atvinnusjúkdóma;
6.  styrki vegna andláts;
7.  atvinnuleysisbætur;
8.  fjölskyldubætur.

Almannatryggingalöggjöf EES landanna er að mörgu leyti mjög ólík að efni og uppbyggingu.  Því hafa verið settar ýmsar sérreglur um beitingu löggjafar landanna. Sérreglurnar er að finna í viðaukum við rg. ESB 1408/71.

EES reglurnar taka til greiðslna frá Sjúkratryggingum:

EES reglurnar taka til allra bóta og greiðslna almannatrygginga, sem dæmi má nefna:

• Bætur og greiðslur sjúkratrygginga eins og heilbrigðisþjónustu,  heilsugæsluþjónustu, sjúkrahúsvist, almenn læknishjálp utan sjúkrahúsa,  rannsóknir og meðferð sérgreinalækna,  lyf, ferða- og flutningskostnaður, hjúkrun í heimahúsum,  hjálpartæki, þjálfun og fleira.
• Bætur og greiðslur slysatrygginga eins og sjúkrahjálp, dagpeninga, örorkubætur og dánarbætur. 

EES reglurnar taka til eftirtalinna einstaklinga:

Launþega, sjálfstætt starfandi og  námsmanna sem heyra eða hafa heyrt undir löggjöf aðildarríkis og eru EES ríkisborgarar, og aðstandenda þessa einstaklinga.

Ríkisborgarar annarra ríkja en EES ríkja sem dveljast löglega innan ESB hafa fallið undir ESB rg. 1408/71 frá því í júní 2003 að því er varðar ESB ríkin (að Danmörku undanskilinni).  Þetta gildir ekki um EFTA-EES ríkin. Það þýðir að hvað Ísland varðar geta einvörðungu ríkisborgarar EES ríkjanna notið ívilnandi réttar EES reglnanna.

Helstu meginreglur EES reglnanna:

Í rg. ESB nr. 1408/71 er að finna   ákveðnar meginreglur um samræmda og samfellda  beitingu  löggjafar aðildarríkjanna:  

Ríkisborgarar eins aðildarríkis njóta jafnræðis í öðru aðildarríki á við ríkisborgara þess ríkis.   

Þeir sem rg. ESB 1408/71 tekur til heyra aðeins undir löggjöf eins aðildarríkjanna á hverjum tíma.

Tryggingastofnanir í aðildarríkjunum skulu taka skal til greina tryggingartímabil eða starfstímabil frá síðasta búsetu- eða starfslandi að því marki sem nauðsynlegt er til að fella niður eða ,,eyða” biðtíma í landinu sem flutt er til eða byrjað að starfa í. 

Greiðslur þeirra bótaflokka sem rg. ESB 1408/71 tekur til haldast þótt flutt sé til annars aðildarríkis.